Một căn nhà vừa để ở vừa bán hàng thường có nhiều việc diễn ra trong cùng một không gian: nấu ăn, sạc thiết bị, nhận hàng, trưng bày và đóng cửa vào buổi tối. Khi thêm kệ và thùng hàng, lối đi từng rộng có thể hẹp lại. Vì vậy, PCCC cho hộ gia đình và cửa hàng nhỏ cần bắt đầu từ việc nhìn lại cách sử dụng không gian mỗi ngày, không chỉ từ việc mua một chiếc bình chữa cháy.
Bài viết này là danh sách tự kiểm tra để gia đình, tiệm tạp hóa, cửa hàng thời trang, quán nhỏ hoặc văn phòng tại nhà nhận ra các điểm cần xử lý. Mỗi nơi có mặt bằng và mặt hàng khác nhau; việc chọn phương tiện, số lượng và vị trí lắp đặt cần đối chiếu hiện trạng và hướng dẫn của cơ quan PCCC có thẩm quyền.
1. Đi một vòng theo lối thoát thực tế
Hãy bắt đầu từ phòng ngủ hoặc nơi làm việc phía trong, đi tới cửa ra ngoài như khi phải rời nhà vào ban đêm. Có thùng carton, xe máy, kệ hàng, cửa khóa khó mở hoặc dây điện chắn đường không? Nếu cửa chính không dùng được, những người trong nhà có biết phương án thoát khác phù hợp với kết cấu nhà không?
Đừng để chìa khóa ở nơi chỉ một người biết. Giữ lối đi, cầu thang và cửa thoát thông thoáng; trao đổi với mọi người về cách mở cửa và điểm tập kết bên ngoài. Với nhà ở kết hợp kinh doanh, khu bán hàng đông đồ cần được rà soát lại mỗi khi thay đổi cách trưng bày. Cục Cảnh sát PCCC và CNCH cũng nhấn mạnh việc không để hàng hóa cản trở lối thoát nạn.
2. Kiểm tra ổ cắm, dây dẫn và thiết bị điện
Quan sát ổ cắm có nóng bất thường, đổi màu, lỏng hoặc phát tiếng lạ không. Tránh cắm nhiều thiết bị công suất lớn qua một ổ nối tiếp; không kéo dây tạm bợ dưới thảm, qua cửa hoặc sát vật dễ cháy. Thiết bị hỏng cần được người có chuyên môn kiểm tra và sửa chữa, không tự đấu nối khi chưa đủ kỹ năng.
Ở cửa hàng nhỏ, hãy liệt kê thiết bị chạy liên tục: tủ lạnh, máy lạnh, camera, bộ phát Wi-Fi, bảng hiệu, máy tính tiền và đèn. Kiểm tra đường điện cho khu kinh doanh và khu ở theo hiện trạng; khi tăng thiết bị hoặc đổi công năng, nên nhờ thợ điện đủ năng lực đánh giá tải và thiết bị bảo vệ. Trước khi đóng cửa, tắt các thiết bị không cần hoạt động qua đêm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
3. Tách hàng hóa dễ cháy khỏi nguồn nhiệt
Thùng carton, giấy, vải, nhựa và hàng tồn kho không nên chất sát ổ điện, tủ điện, bóng đèn tỏa nhiệt, khu nấu nướng hoặc nơi thắp hương. Xếp hàng theo khu vực để vẫn còn khoảng trống kiểm tra, vệ sinh và di chuyển. Không tích trữ xăng dầu, khí đốt hoặc hóa chất dễ cháy trong nhà một cách tùy tiện.
Với tiệm bán quần áo, chăn nệm, sách báo hoặc đồ gỗ, lượng hàng tăng nhanh có thể làm thay đổi nguy cơ cháy và đường thoát. Khi nhập lô hàng mới, hãy kiểm tra lại vị trí xếp hàng thay vì tận dụng mọi khoảng trống. Nếu kinh doanh mặt hàng có nguy cơ riêng, cần xin hướng dẫn cụ thể theo quy mô và công năng thực tế.
4. Rà soát bếp, gas và việc dùng lửa
Không để bếp đang hoạt động mà không có người theo dõi. Sau khi nấu, kiểm tra đã tắt bếp và khóa van theo hướng dẫn sử dụng. Nếu có mùi gas hoặc nghi rò rỉ, tránh bật/tắt công tắc điện hay tạo tia lửa; đưa người ra nơi an toàn và liên hệ đơn vị chuyên môn hoặc lực lượng khẩn cấp.
Nơi thắp hương, đốt nến và khu bếp cần tránh xa rèm, giấy, bao bì hàng hóa. Với quán ăn nhỏ, kiểm tra cả ổ cắm, dây dẫn và khu vực đặt thiết bị sinh nhiệt; vệ sinh dầu mỡ theo lịch phù hợp với thiết bị. Không dùng nước xử lý đám cháy dầu ăn đang bùng trên chảo.
5. Có phương tiện cảnh báo sớm phù hợp
Đầu báo khói hoặc giải pháp cảnh báo phù hợp có thể giúp phát hiện sự cố sớm, nhất là khi gia đình ngủ ở tầng trên và cửa hàng ở tầng dưới. Chọn vị trí lắp theo hướng dẫn của thiết bị và điều kiện mặt bằng; tránh đặt tùy tiện nơi hơi nước, khói nấu ăn hoặc bụi làm báo giả liên tục. Kiểm tra nguồn điện, pin, khả năng nghe thấy tín hiệu và lịch bảo trì.
Một thiết bị báo cháy không thay thế lối thoát an toàn. Cả nhà và nhân viên cần biết âm báo có nghĩa gì và phải đi đâu khi nghe báo. Nếu mặt bằng thay đổi, hãy kiểm tra lại phạm vi cảnh báo.
6. Chọn và đặt bình chữa cháy để dùng được khi cần
Bình chữa cháy cần phù hợp với nguy cơ tại chỗ, có nhãn và hướng dẫn rõ ràng. Đặt ở vị trí dễ thấy, dễ lấy trên đường di chuyển an toàn, không bị hàng hóa che khuất; tránh nơi khiến người dùng phải đi sâu vào đám cháy để lấy bình. Kiểm tra ngoại quan, niêm phong và tình trạng theo hướng dẫn của nhà sản xuất và đơn vị chuyên môn.
Loại bình phù hợp với điện, vật liệu rắn hoặc chất lỏng có thể khác nhau. Không chọn chỉ theo kích thước nhỏ gọn hay giá. Người trong nhà nên được hướng dẫn cách dùng loại bình thực tế đang có, đồng thời hiểu rằng thoát nạn là ưu tiên khi lửa hoặc khói đã lan, đường ra không còn an toàn. Truyền Sáng đã có bài riêng về cách sử dụng bình chữa cháy để tham khảo thêm.
7. Phân công việc cho từng người
Một kế hoạch ngắn có ích hơn tờ nội quy không ai nhớ. Chủ nhà hoặc chủ tiệm có thể thống nhất: ai báo động, ai hỗ trợ trẻ em hoặc người cần giúp đỡ, ai gọi 114, ai kiểm tra đã ra đủ người ở điểm tập kết. Nhân viên mới cũng cần được chỉ vị trí cửa ra, bình chữa cháy và cách báo sự cố ngay ngày đầu làm việc.
Tập tình huống đơn giản vào thời điểm bình thường: giả sử cửa chính bị khói chắn, mọi người sẽ làm gì? Không cần tạo khói hay đốt thử. Việc diễn tập giúp phát hiện cửa khó mở, đồ đạc cản đường hoặc người trong nhà chưa biết lối ra.
8. Kiểm tra theo lịch dễ duy trì
Mỗi ngày trước khi đóng cửa, nhìn lại bếp, thiết bị điện không cần thiết, cửa thoát và hàng hóa mới nhập. Mỗi tuần, đi lại lối thoát và kiểm tra xem bình có bị che khuất. Theo lịch của nhà sản xuất và người phụ trách, thử thiết bị báo cháy, kiểm tra tình trạng bình và bảo dưỡng những hạng mục cần chuyên môn.
Ghi các điểm đã phát hiện vào một danh sách ngắn, có người phụ trách và thời hạn xử lý. Nếu ổ cắm nóng, dây cháy sém hoặc thiết bị báo cháy không hoạt động, hãy xử lý ngay thay vì chờ đến kỳ kiểm tra sau.
9. Khi có cháy: báo động, thoát nạn, gọi 114
Hô báo cho mọi người, nhanh chóng rời khu vực nguy hiểm theo lối an toàn và gọi 114. Tránh quay lại lấy tài sản. Nếu có khói, di chuyển thấp khi có thể và tìm đường ra an toàn; không đi vào khu vực khói dày hoặc mở cửa khi phía sau có dấu hiệu nguy hiểm. Chỉ cân nhắc dùng phương tiện chữa cháy ban đầu khi đám cháy còn nhỏ, đã biết cách dùng, có đường thoát phía sau và việc đó không đặt người vào nguy hiểm.
Sau khi ra ngoài, tập trung để kiểm đếm. Cung cấp cho lực lượng chức năng địa chỉ chính xác, vị trí cháy, người có thể còn bên trong và thông tin về hàng hóa, nguồn điện hoặc gas nếu biết. Làm theo chỉ dẫn của lực lượng cứu nạn, chữa cháy.
10. Kiểm tra lại khi thay đổi mặt bằng hoặc ngành hàng
Một tiệm tạp hóa chuyển sang bán thêm vật liệu dễ cháy, một quán ăn mở rộng bếp hoặc một nhà ở cho thuê thêm phòng đều cần rà soát lại nguy cơ và phương án thoát nạn. Danh sách trong bài là điểm khởi đầu, không phải bản xác nhận đã đáp ứng mọi yêu cầu pháp lý. Với nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, việc trang bị phương tiện phụ thuộc quy mô, công năng và mức nguy hiểm cháy nổ; hãy đối chiếu hướng dẫn hiện hành và hỏi cơ quan PCCC địa phương khi cần.
Checklist 5 phút trước khi đóng cửa
- Lối ra, cầu thang và cửa thoát không bị hàng hóa hoặc xe chắn.
- Bếp và nguồn nhiệt đã được kiểm tra; thiết bị không cần chạy qua đêm đã tắt.
- Không có ổ cắm nóng, dây điện hư hỏng hoặc mùi khét bất thường.
- Bình chữa cháy nhìn thấy và lấy được; đầu báo không báo lỗi.
- Nhân viên và người nhà biết số 114 và điểm tập kết.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở kết hợp bán hàng có cần cùng một phương án PCCC như cửa hàng độc lập không?
Không thể kết luận chỉ từ tên gọi “hộ kinh doanh”. Mặt bằng, diện tích, mặt hàng, số tầng, số người và cách sử dụng nhà đều ảnh hưởng đến yêu cầu áp dụng. Hãy cung cấp hiện trạng cho cơ quan PCCC địa phương hoặc đơn vị tư vấn có chuyên môn để được hướng dẫn đúng trường hợp.
Chỉ có bình chữa cháy đã đủ chưa?
Chưa. Bình là một phần của phương án xử lý ban đầu. Việc kiểm soát nguồn điện và nguồn nhiệt, cảnh báo sớm, lối thoát, hướng dẫn cho người sử dụng và kiểm tra định kỳ đều quan trọng.
Nên đặt bình ở đâu trong cửa hàng nhỏ?
Nơi dễ nhìn, dễ lấy, gần đường di chuyển an toàn và không bị kệ hoặc hàng che khuất. Vị trí cụ thể và loại bình cần xét theo nguy cơ, bố trí mặt bằng và hướng dẫn của thiết bị.
Truyền Sáng cung cấp bình chữa cháy và thiết bị PCCC tại Đà Nẵng. Bạn có thể gửi sơ đồ mặt bằng, số tầng, loại hàng kinh doanh và ảnh vị trí cửa ra để được tư vấn sản phẩm phù hợp; gọi 0905 936 369. Việc đánh giá điều kiện PCCC và yêu cầu pháp lý cụ thể cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.
Nguồn tham khảo: Khuyến cáo PCCC đối với khu dân cư – Cục Cảnh sát PCCC và CNCH; Hướng dẫn cho nhà ở riêng lẻ kết hợp sản xuất, kinh doanh; Khuyến cáo về an toàn điện tại gia đình.